ناوچەی ئارام و مەترسییەكانی سەر رۆژئاوای كوردستان

خەڵەف غەفور

مشتومڕەكانی پێكهێنانی ناوچەی ئارام لەنێو خاكی سوریا لەكۆتایی نزیكبۆتەوە، هەروەك هەندێك لە شارەزایانی دۆسێی سوریا و نزیك لە توركیاش پێیانوایە دەمێكە ئەو دۆسێیە وەلادا خراوە و دواخستنیشی هەر جۆرێكە لە یارییەكی سیاسی نێوان ئەمریكا و توركیا.
ناوچەی ئارام پرۆژەی دڵمەندی توركیایە لەنێو خاكی سوریا، روونترین ئامانجی توركیا لە دروستكردنی ناوچەی ئارام سێ شتە:

یەكەم: گەڕانەوەی نزیكەی چوار ملیۆن ئاوارەی سوری لەنێو خاكی توركیا، كە لە زۆر رووەوە بارگرانی بۆ توركیا دروستكردووە.

دووەم: شوێنی پێشنیازكراو بۆ نێشتەجێكردنی ئاوارە سورییەكان دەكەوێتە سنووری باكووری سوریا و خاكی نەتەوەی كوردەوە، لەمەشیاندا توركیا ئامانجی گرنگ وەدەستدەهێنێ‌ و شینەكەش هەر بۆ ئەوەیە.

سێیەم: لە پێكهاتە و لیژنەی سەرپەرشتیاری ناوچەی ئارامدا هێزی سەربازی، ئیتر لەژێر هەر ناوێكدا بێت، رۆڵی گرنگی پێدەدرێ، ئەوەش مەودایەكی زۆرتر مەترسییەكان لە سنووری توركیا دوور دەخاتەوە.

لەم كەین و بەینەدا جیاوازی زۆر لەسەر ناوچەی ئارام هەیە بەتایبەت لەڕووی رووبەرەكەیەوە، بۆ ئەوەش توركیا پێشنیازی 35 كیلۆمەتر قوڵایی كردووە، ئەمریكا 5 بۆ 14 كیلۆمەتری خستۆتەڕوو، بەڵام هێزەكانی سوریای دیموكرات ئەو دوو پێشنیازە رەتدەكەنەوە و پێیان وایە 5 كیلۆمەتر بێت. تازەترین زانیاری باس لە رازیبوونی ئەمریكا بە 34 كیلۆمەتر دەكەن، هێشتا بۆ ئەوەش دڵنیایی نییە.

كارەكتەرەكانی لەگەڵی و دژی پرۆژەی پێكهێنانی ناوچەی ئارام زۆر نین، بەڵكو زیاتر بریتین لە (ئەمریكا ‌و توركیا بۆ پێكهێنانی لەیەكەوە نزیكن)، (سوریا و رووسیا رەتیدەكەنەوە)، دەسەڵاتدارانی خۆجێی كوردیش كە توانای رەتكردنەوەیان نییە، بەڵام دەیانەوێت بەشێوەیەك بێت مەترسی زۆر لەسەریان دروست نەكات.

لێرە جۆرێك لە پێكدادانی بەرژەوەندی لەنێوان ئەمەریكا و توركیا هەیە لەسەر ناوچەی ئارام، لەبەر دوو هۆ:
یەكەم: توركیا بەبیانووی ناوچەی ئارامەوە دەیەوێت شوناسی مێژوویی ناوچە كوردییەكان بشێوێنێ‌، ئەویش بەوەی زۆربەی ئاوارە سورییەكان عەرەبن و لە چەند ساڵی داهاتوودا ناوچە كوردییەكان تەعریب دەكرێن. هەروەك بەشێكی زۆر لەو ئاوارانە لە هێزە شۆڤێنی و ئیسلامییەكانی نزیك توركیان و بەو هۆیەشەوە هەیمەنەی توركیا لەسەر خاكی كورد زیاتر دەبێت.

دووەم: نزیكترین هاوپەیمانی ئەمریكا لە شەڕی داعش لەسەر خاكی سوریا كە كوردە دەكەوێتە بەر مەترسیی راستەوخۆی توركیا، لەمەیاندا ئەمریكا دوودڵە، پێویستی بە رێكەوتنە لەگەڵ توركیا و بۆ لەدەستنەدانی هاوپەیمانە سەر راستەكەی كە كوردەكانە، دەبێت جۆرێك لە گرەنتی وەربگرێ.

لە ئەوروپا هەندێك لە سیاسەتوان و نووسەرە دیارەكان دەڵێن، ئەمریكا لە بەڕێوەبردنی كێشەدا زیرەكترە وەك لە چارەسەركردنی، هەڵبەت ناوچەی ئارام و رێكەوتنی لەگەڵ توركیا لەسەری، لایەنێكی دیكەیشی هەیە كە رێگرتنە لە هەیمەنەی روسی لەو ناوچەیەدا، هەروەك تەسككردنەوەی جوگرافیای سیاسی و ئیداری رژێمەكەی بەشار ئەسەدیشە، ئەمریكا تا ساڵانێكی زیاتریش پێویستی بەوە هەیە لە سوریا ئارامی نەبێت، بەڵام خواستی رووخانی رژێمەكەی بەشار ئەسەدیشی نییە و نەبووە.

ئەوەی هەیە، دەركەوتنی مەترسی گەورەیە لەسەر رۆژئاوای كوردستان، لە بارێكدا زۆرێك لە خاكەكەی داگیردەكرێ، بۆ ساڵانی داهاتووش تەعریب دەستپێدەكات، هێزەكانی سوریای دیموكرات هەم دەبێت لەو ناوچانە نەمێنن و هەمیش دەبێت چەكە قورسەكانیان لێ وەربگیرێتەوە، سوپای توركیاش ئامادەییەكی زیاتری دەبێت و لەهەر گۆڕانكارییەكدا بۆی ئاسانتر دەبێت هێرش بكاتە سەر كانتۆنەكانی رۆژئاوای كوردستان.

* گۆشەی كەمین پۆڵەتیك لە رۆژنامەی كوردستانی نوێ

PM:05:54:19/08/2019




ئه‌م بابه‌ته 592 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌