زمانی تورکمانی بەڕەسمی بناسرێت
ئایدن مەعروف: کەرکوک شاری پێکەوەژیانە و تورکمانەکانیش پەراوێزخراون

زمانی تورکمانی بەڕەسمی بناسرێت<br>
ئایدن مەعروف: کەرکوک شاری پێکەوەژیانە و تورکمانەکانیش پەراوێزخراون
مەوداپرێس- کاروان رەسوڵ

ئایدن مەعرووف، ئەندامی مەكتەبی سیاسی بەرەی توركمانی رایدەگەیەنێت مافی تەواوەتی تورکمان نەدراوە، بەڵام بەراورد بە بەغدا باشترە. روونیشیکردەوە تورکمان نەتەوەیەکی ئەسڵە و دووەم نەتەوەیە لە هەرێمی کوردستان لەدوای نەتەوەی کورد و پەیوەندیان لەگەڵ تورکیا وەک نەتەوە و پێکهاتە پەیوەندیەکی دوو لایەنە،وەک نەتەوە نزیکایەتیان لەگەڵ تورکیا هەیە ئەویش ئاساییە.

بارودۆخی سیاسیی تورکمان لە هەرێمی کوردستان چۆنە؟
ئایدن مەعروف: تورکمانەکان لە هەرێمی کوردستان فاکتەرێکی گرنگن و بەشدارن لە کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان ونوێنەریان هەیە لە پەرلەمانی کوردستان، ئەگەر بارودۆخمان بەراورد بکەین بە بەغدا بەشداریمان لە هەرێم زیاترە ئەمە بۆ ئێمە گرنگە، بەڵام بەو واتایەش نایەت هەموو مافەکانمان درابێت، کەموکوڕیش، بەشێوەیەکی گشتی بارودۆخمان لە هەریمی کوردستان باشە.

هیچ رێگری لە کاروباری سیاسیتان لە هەرێمی کوردستان دەکرێت لەلایەن حزبەکانی دەسەڵاتەوە؟
ئایدن مەعروف: ئێستا هیچ رێگرییمان لێ ناکرێت، بەڵام پێش پازدە ساڵ رێگرییمان لێدەکرا و ئەویش کۆتاییهات، بەشداری سیاسیمان باشە و دەمانەوێت زیاتر بێت و تموحی زیاتریشمان هەیە.

هۆکاری باشبوونی بارودۆخی سیاسیتان لە هەرێمی کوردستان پەیوەندی بە باشبوونی پەیوەندییەکانی هەولێر و ئەنقەرەوە هەیە؟
ئایدن مەعروف: بەپلەی یەکەم پەیوەندی هەیە بە گۆڕانکاریی ئەدای سیاسی هەرێم لێرە بەرەو دیموکراسی و یەکترقبووڵکردن دەڕوات، لەلایەکی دیکەوە لەئێستادا هاوڵاتیانی کورد و تورکمان خزمایەتییان دروستکردووە و رۆژ لەدوای رۆژیش تێکەڵتر دەبن و کوردستانیش بەگشتی هەنگاو بەرەو دیموکراسی دەنێن، هەروەها باشبوونی پەیوەندییەکانی ئەنقەرە و هەولێر و بەغدا پێکەوەژیان زیاتر دەکات لەنێوان پێکهاتەکان.

بەشداریکردنتان وەکو بەرەی تورکمانی عیراقی لە کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێم لەسەر داوای خۆتان بوو یان پارتی دیموکراتی کوردستان بانگهێشتی کردن؟
ئایدن مەعروف: گرنگ بەشدارییە بەناوی پێکهاتەی تورکمان، پێنج پەرلەمانتارمان هەیە لەم خولەی پەرلەمانی کوردستان و بۆ یەکەمجاریشە بەشداردەبین بە وەزیر لەناو حکومەت، بەڵێ لەسەر داوای پارتی بوو.

بەم رێژەی بەشداریکردنەتان رازین؟
 ئایدن مەعروف: مافی تەواوەتی تورکمان نەدراوە، بەڵام بەراورد بە بەغدا باشترە. ئێمە نەتەوەیەکی ئەسڵین و دووەم نەتەوەین لە هەرێمی کوردستان لەدوای نەتەوەی کورد. بەردەوام بانگەشەی پێکەوە ژیان دەکەین و دەبێت گرنگی زیاترمان پێبدەن.

دەنگۆی کەمکردنەوەی کورسیی کۆتاکان لە پەرلەمانی کوردستان هەیە، لە خولەکانی پێشووتری پەرلەمان لایەنەکانی ئۆپۆزسێون باسیان لە داڕشتنی پڕۆژە یاسایەک دەکرد بۆ کەمکردنەوە یان رێکخستنی شێوازێکی دیکە بۆ بەشداری کۆتاکان، ئێوە وەک نەتەوەی تورکمان هەڵوێستان چییە؟
ئایدن مەعروف: ئێمە دژی دەوەستینەوە، دەمانەوێت ئەو 11 کورسییەی کەمە نەتەوەکان هەیانە زیادبکرێت نەک کەمبکرێتەوە و بەشی تورکمانەکان بەکەم دەزانین.

دەستووری کوردستان و مافی تورکمان
ئێوە لە بەرەی تورکمانی عیراقی تاچەند نووسینەوەی دەستووری هەرێمی کوردستان بە گرنگ؟ داوای ئێوە چییە کەوا لەنێو دەستووری کوردستاندا جێبکرێتەوە؟
ئایدن مەعروف: دەستوور گرنگە، هەموو حزبێک دەستووری هەیە تەنانەت کۆمپانیا دەستووری هەیە. دەستوور گرنگە و رێکخستنی سیستمی ژیانە و ئەرک و ماف دیاری دەکات. نەبوونی دەستوور لە هەرێم کەموکوڕییە. ئەم خولەی پەرلەمان دەبێت دەستوور پەسەندبکەن. داواکاریەکانی ئێمە بە فەرمیکردنی زمانی تورکمانییە لە هەرێمی کوردستان، ئەگەر بە نموونە سەیربکەین لە پۆستەرەکانی پەرلەمان بە کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی دەنووسرێت، بەڵام بە تورکمانی نانووسرێت، ئاڵای کوردستان رەمزی تورکمانی تێدانییە دەمانەوێت رەمزی ئێمە و مەسیحییەکان تێدابێت. داوادەکەین بەشداریمان ئەکتیڤ بێت لە دامودەزگاکان. بەگشتی دەستوور خواستی هەموو نەتەوە و پێکهاتەکانی تێدابێت.

تورکیا و بەرەی تورکمانی
پەیوەندی بەرەی تورکمانی عیراقی لەگەڵ دەوڵەتی تورکیا لەچی ئاستێکدایە؟
ئایدن مەعروف: ئێمە حزبێکی ئەساسی عیراقی و هەرێمی کوردستانین، پەیوەندیمان لەگەڵ تورکیا وەک نەتەوە و پێکهاتە پەیوەندی دوو لایەنە وەک نەتەوە نزیکایەتیمان هەیە ئەویش ئاساییە، لەگەڵ ئەوەشین هەرێم و ئەنقەرە پەیوەندیان باش بێت و فاکتەری باشیش دەبین، پەیوەندیمان بۆ بەرژەوەندی نەتەوە و ناوچەکەیە. 

هەڵوێستتان لەسەر بوونی سوپای تورکیا لە هەرێم و لەشکرکێشیان بۆ لێدانی پەکەکە چی دەڵێن؟
ئایدن مەعروف: یاسا هەیە دەبێت بەپێ یاسا کاربکەن هەرچی لە دەرەوەی یاسا بوو وەک پەکەکە ئیجرائاتی لەگەڵ بکرێت ئەویش دەبێت هەرێم و بەغدا بیکەن.

هەڵوێستتان چییە لەسەر لەشکرکێشی سوپای تورکیا لەناو خاکی هەرێمی کوردستان بۆ لێدانی پەکەکە؟
ئایدن مەعروف: لێرەدا مەوقیفی عیراق گرنگە، ئێمە لەگەڵ ئەوە نین هیچ هێزیک لە دەرەوەی یاسا بوونی هەبێت لە عیراق و کێشە دروست بکەن.عیراق و تورکیا رێککەوتنی ساڵی 1988 لە نێوانیاندا هەیە و دەتوانن سنووری یەکتر ببەزێنن. ئەگەر لە خەڵکی شەنگال بپرسی بوونی پەکەکەی قەبوڵ نییە لە خاکەکەیدا لە ناوچەکانی تریش قبوڵ ناکەن بوونیان گرنگ نییە، چونکە هێزی پێشمەرگە هەیە دەیانپارێزێت و هێزێکی یاساییە و بەرگری لە هەموو کوردستان دەکات.

واتە ئێوە بوونی هێزەکانی پەکەکە لە هەرێمی کوردستان بە نایاسایی لە قەڵەم دەدەن، ئەی بوونی هێزەکانی تورکیا لە هەرێم لە ژێر چی یاسایەک جێدەکەنەوە؟
ئایدن مەعروف: نازانم هێزی تورکیا لە هەرێمی کوردستان بوونی هەبێت و من ئاگادارنیم وجودیان هەیە یان نا، بەڵام بەپێی رێککەوتنی 1988 دەتوانن بچنە خاکی یەکترەوە.

ئەو مافەی وەکو نەتەوەی تورکمان بە خۆتانی رەوا دەبینن لە هەرێمی کوردستان بەهەمان شێوە ئەو مافە بۆ کوردیش لە تورکیا بە رەوا دەبینن؟
ئایدن مەعروف: من ناتوانم لە جیاتی تورکیا و کوردەکان قسەبکەم، بەڵام  بڕواناکەم هیچ جیاوازییەک هەبێت لەنێوان پێکهاتەکاندا، تورکیا دەوڵەتێکی دیموکراسییە و هەموو نەتەوەکان دەتوانن مومارەسەی سیاسی خۆشیان بکەن.

رەوشی تورکمان لە شاری کەرکوک چۆن هەڵدەسەنگێنیت؟
ئایدن مەعروف: کەرکوک شارێکی گرنگە و دەبێت بە هەستیاری مامەڵەی لەگەڵ بکرێت.

ئێوە کەرکوک بە شارێکی عیراقی یان کوردستانی دەزانن؟
ئایدن مەعروف: وەڵا لەئێستادا کەرکوک شارێکی عیراقییە، ئەگەر وەک تورکمانێک لە من بپرسی دەڵێم شاریکی تورکمانییە، لە عەرەبێک بپرسی دەڵیت شارێکی عەرەبییە و لە کوردێکیش بپرسی دەڵێت کەرکوک شارێکی کوردستانییە. وەک سیاسییەک وەک بەرەی تورکمانی دەڵێین شارێکی پێکەوە ژیانە دەبێت ئیدارەکەی پێکەوە بەڕێوەببەین و هەموو لایەنەکان تیایدا بەشداربن، گەورەترین غەدریش لەو شارە لە تورکمان کراوە و ناعەدالەتیمان بەرانبەر کراوە و تورکمان پەراوێزخراوە لە کەرکوک. بۆیە هەر لایەنێک تاک لایەنە دەسەڵات بەڕێوەببات سەرکەوتوو نابێت.

بەرەی تورکمانی لە 31ی ئابی 1996دا لەلایەن سوپاس عیراقەوە هێرش کرایە سەرتان، چیرۆکی ئەو رووداوە چۆنە؟
ئایدن مەعروف: دوای 31ی ئاب 1996 لە سێیەم رۆژی لەشکرکێشی سوپای عیراق بۆ سەر هەولێر بەداخەوە کەوا کەس حەزی نەدەکرد رووبدات 38 هاوڵاتی تورکمان کە سەرجەمیان پیاو بوون لەلایەن سوپای عیراقەوە بران و شەهیدکران بەشێک لە تەرمەکانیشیان تائێستا نەدۆزراونەتەوە.


PM:03:30:05/09/2019




ئه‌م بابه‌ته 1372 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌