بێشکچی: هەڵبژاردن تەنها رێگەیەکی بەردەم کوردەکان نییە


بێشکچی: هەڵبژاردن تەنها رێگەیەکی بەردەم کوردەکان نییە
مەوداپرێس-

لەپەراوێزی یەکەمین کۆنفڕانسی نێودەوڵەتی جینۆساید، کە سەنتەری بێشکچی بۆ توێژینەوە لە زانکۆی دهۆک‌و زانکۆی ئەربیلی نێودەوڵەتی لە شاری دهۆکدا پێی هەڵسابوون، ئەم دیدارەمان لەگەڵ سۆسیۆلۆگ‌و بیرمەندی گەورەی تورک ئەنجامدا.

بێشکچی خاوەنی نزیکەی چل کتێبی زانستی‌و ناوازەیە لە بوارەکانی کۆمەڵناسی‌و کەلتوری‌و کۆمەڵایەتی، زۆربەیان پەیوەستن بە پرسی کوردو خواستە رەواکانیەوە لە تورکیادا، لەو پێناوەدا 17 ساڵ تەمەنی خۆی لە زیندانەکانی تورکیادا بەسەربردووە. ئەو خودانی خەباتێکی زانستی‌و هەقوازەو مرۆڤانە دەنوسێت‌و دەپەیڤێت، باری سەرنجی زانستی خۆی لە زەمینەی سیاسی‌و کۆمەڵایەتی‌و خەباتی رزگاریخوازی کوردا چڕکردووەتەوە، لە دەستپێکی شەستەکانەوە هاتووەتە ناو کایەی زانستی‌و توێژینەوەی ئەکادیمییەوە، لەوکاتەوە تاوەکو ئێستا بەرچەپی هەموو سیاسەتێکی ستەمکارانەو سیمایەکی نکوڵیلێکردنی پرۆسەی فرەنەتەوەییە لەتورکیادا، ئەو تورکێکی بەویژدان‌و بە ویقارە، لەکاردانەوە ئەو فشارو فەوزا سیاسیەی رژێمە رقئەستورەکانی تورکیاوە، پەنای بردووەتە بەر پەرچڤەو پەیامی زانست‌و لە زانکۆو ناوەندە رۆشنبیرییەکانەوە بووەتە پارێزەرێکی پاکو بێگەردی دۆزی رەوای کوردان. لەم چاوپێکەوتنە بەوردی شەنوکەوی رەوشی کورد لەباکوور‌و پارچەکانی تری کوردستان دەکات، بەوردی پێشبینییەکانیان بۆ ئایندەی دۆزی کورد خرانە روو.

ژیان: دواین هەڵبژاردنی شارەوانیەکانی تورکیا چی پێوتین؟

بێشکچی: هەڵبژاردن تەنها رێگەیەکی بەردەم کوردەکان نییە، بۆئەوەی بتوانن بوون‌و ناسنامەی نەتەوەیی خۆیان بسەلمێنن. لەپاش جەنگی جیهانی دووەمەوە تاوەکو ئەمڕۆ لەتورکیادا پرۆسیەکی رووکەشی دیموکراسی هەیەو هەڵبژاردنەکان بەڕێوە دەچن، لەوکاتەوە تاوەکو ئێستا دیوێکی بندەستکردنی کورد لەرێگەی ئامڕازی هەڵبژاردنەکانەوە بووە. لەسەرەتاوە دیموکراتەکان بە تۆخکردنەوەی رایەڵەفیوداڵی‌و ئاینییەکە کوردیان کەمەندکێشی ناو گەمەی هەڵبژاردنەکان کردو گرەوەکەیان بردەوە، ئیتر ئەوە بووە میتۆدێک‌و تاوەکو ئێستایش هەوڵی تۆخکردنەوەی ئەو رایەڵانە بەردەوامە، لەدوواین هەڵبژاردندا ئەکەپە کاری لەسەرکرد. دەنگەکانی کورد لە ئاستی ئەو پەرۆشی‌و تامەزرۆییەی کوردا نەبوو، دەنگەکانی کورد لە ئاستی ئەو رەوشە هەژیوەدا نەبوو کە ناوچە کوردییەکانی گرتووەتەوە، دەنگەکانی کورد دەنگی نەتەوەیەک نەبوو کە سەد ساڵە بندەستی هەمان سیاسەت‌و سیناریۆو ستەمە. ئێمە دەزانین لەناو دڵی جوڵانەوە کوردییەکەدا ئەکەپە لەپێشە، بەشێکی پەیوەندی بە خاوێن نەبوونی پرۆسەکەوە هەیە، بەشێکی تری پەیوەندی بەفریودان‌و فرت‌و فێڵی ئایدۆلۆژییەوە هەیە، بەشێکیتریشی پەیوەندی بە توانانی بەرگری‌و رەوایەتیدان بەخودی کوردانەوە هەیە، هەدەپە نەیتوانیوە ئاڵاهەڵگرێکی تەندروستی دۆزە راستەقینەکەی کورد بێت، کاریان جدییەو جوڵەیان بەهێزە، بەڵام هێندەی میکانیزم‌و پرۆسەی پلیشانەوە نەتەوەیەکەی کورد بەهێز نیە. بۆیە ئەم هەڵبژاردنە پێی وتین لەتورکیادا ئاڵوگۆڕی دەسەڵات دەکرێت، پێی وتین ئەکەپە تاسەر ناتوانێت پاوانخواز‌و پەیداخ هەڵگری سیاسەت بێت، هێشتا ئەو دروشمانەی لە خۆپیشاندانەکانی کۆتای شەستەکانەوە لە باشووری رۆژهەڵاتی ئەنادۆڵدا بەرزکرابوونەوە، نەهاتوونەتە دی، هێشتا زیندانەکانی ئێستا ئاوەدانترن تاوەکو زیندانەکانی نیو سەدە پێش ئێستا.

هەڵبژاردن تەنها رێگەیەکی بەردەم کوردەکان نییە، بۆئەوەی بتوانن بوون‌و ناسنامەی نەتەوەیی خۆیان بسەلمێنن

ژیان: بۆچی کورد لە باکووردا بەهێز نین؟

بێشکچی: کورد لە باکووردا بەهێزیش بن، مانای ئەوە نییە گرفتەکانیان چارەسەرکراون، چوون ئازادی نەتەوەکان، خەباتی گەلان، خەمێکی راستەقینە بۆ رزگاری مرۆڤی تورکیا، کۆدەنگیەی نێونەتەوەیی بۆ پێدانی مافی راستەقینە بەمرۆڤ بوونی نییە، ئەمڕۆ سیاسەتی دونیا بە ئاقارێکی ترسناکدا دەڕوات، ئەمڕۆ چاو پۆشی دەکرێت لە کیمیابارانی ژن‌و منداڵ‌و جینۆساید، جینۆسایدی شەنگالییەکان کرا، کێ لێپێچینەوەی لەگەڵدا کرا، داعش دوو وڵاتی وێران کرد کێ دەستگیرکراو دادگایی کرا، سوریا وەکو سەردەمی بەربەریەت کاول بووە، کەچی وەختە دونیا مامەڵە دیپلۆماسییەکانیان لەگەڵ بەشار ئەسەدا گەرم دەکەنەوە، خەریکە ئێران دەبێتە نێوەندگیری تورکیاو سوریا. مادام سیاسەتێکی وەحشیگەرانە بوونی هەیە، مادام مافی مرۆڤ‌و مافی نەتەوەکان لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێونەتەوەییدا بە درێژایی حەفتا ساڵ جگە لە بەدەمەوە چوون بۆ پرسی هۆڵۆکۆست شتێکی تری نەکردووە، کەواتە دەوڵەتێکی وەکو تورکیا بۆ پاساوی بندەستکردنی نەتەوەی کورد لەوە ناسڵەمێتەوە کورد بەهێز بێت یان لاواز، چونکە زۆر جوڵانەوەی بەهێزمان بینی سەرکوتکرا، جوڵانەوەی یۆنانیەکان لە دەستپێکی سەدەی بیستەمدا بەهێزبوو، بەڵام عوسمانیەکان حەوسەد هەزارکەسیان لێکوشتن، ئەرمەن بەهێز بوون، بەڵام ملیۆنێکیان لێ جینۆسایدکرا، کورد بەهێز بوون، بەڵام خاک بەدەرکران‌و ناسنامەیان نکوڵیلێکرا، ئاشوریەکان بەهێز بوون، بەڵام بەسەدان هەزاریان لێکوژرا. بۆیە گەر گریمانەی هێز بۆ سەربەخۆبوون‌و ئازادی پێوەر بێت، کورد بەهێزترینن، بەڵام لە ئێستادا درێژکراوەی میتۆدە ترسناکەکانی پاکتاوی رەگەزی‌و سڕینەوەی کلتورەکان لەدەماری سیاسەتی تورکیادا زیندووەو لەلایەن وڵاتانی زلهێزیشەوە پشتیوانی دەکرێت. ئەوەتا بە پێشچاوی دونیاوە عەفرین بندەستەو تورکیا هەڵیدەسوڕێنێت. لەکاتێکدا لە جەزیرەوە تا عەفرین کوردستانە. لە کاتێکدا کوردەکان تەنها هێزی نزیک لە هاوپەیمانان بوون، ئەوە پەیوەندیدارە بەو ئەخلاقەی کە ئێستا سیاسەت ئاڕاستە دەکاتن، ئەخلاقێکی مرۆڤانە نییە‌و دونیای سەرمایەداری بە دیوێکی تردا هەڵیدەسوڕێنێت.

ژیان: چۆن دەڕوانیتە ئایندەی باشووری کوردستان، پاش ئەنجامدانی ریفراندۆم؟

بێشکچی: سیستەمە دیموکراسیەکانی ئەمڕۆ نکوڵی لە پڕۆژەی ریفراندۆم ناکەن بۆ هەر نەتەوەیەک، بەڵام ریفراندۆم لەبەرامبەر سیستەمێکدا کە دیموکراسی نەبێت کارێکی ئەستەم‌و بێ بەهایە، وەک چۆن لە کوردستاندا بینیمان. لە گەلێ رەهەندەوە ئێمە دەمانزانی تورک، فارس‌و عەرەب یەکدەگرن بۆ لەباربردنی ئەو هەوڵە، ئێمە دەمانزانی کوردەکان یەکگرتوو نین‌و بڕیارێکی نەگونجاوە، بەڵام لەگەڵ مافی ریفراندۆم بووین بۆ گەلی کورد. لە ئێستا کەلتوری دیموکراسی‌و گۆرانکاری لە بیرکردنەوەی تاکی ئێراقی‌و پارتە سیاسیەکانی ئێراق، بە بەرچاوڕونی بۆ ئایندەی عێراقیەکان، بە گرەنتیدان بە دەستورێکی پێشکەوتوو، هەموو ئەوانە هەنگاوی گەورەن تاوەکو کورد لە ئایندەدا بتوانێت بەمافەکانی بگات. تاوەکو ئێستا لە کوردستانی عیراقدا هیچ کام لەمانە نین.


هەدەپە کاریان جدییەو جوڵەیان بەهێزە، بەڵام نەیتوانیوە ئاڵاهەڵگرێکی تەندروستی دۆزە راستەقینەکەی کورد بێت

ژیان: ئایا کێشەی کورد بووەتە کێشەیەکی جیهانی؟

بێشکچی: رەنگە گرنگ نەبێت کێشەکە تا چەندە جیهانییە، کێشەی کورد کێشەیەکی مرۆڤایەتییە، ئەم کێشانە نەتەوەکانی تریش پێوەی گرفتارن، پێمان وایە ناسنامەی وەک بەهایەکی مێژوویی وەک مافێکی رەها، وەک مرۆڤبوونی تاک گرنگە، کورد کێشەی ناسنامەی هەیە، ئەگینا رەنگە وەک هەر مرۆڤێکی تری رۆژهەڵات ژیان دەکات. کورد کێشەکەی لە نکوڵیلێکردنی ناسنامەکەیدایە، تاوەکو ئێستاش بەتاکتیکی هەندێ مافیان پێڕەوا بینراوە، لە رۆژهەڵاتدا ئەم دیاردەیە زەقە، ئەم دیاردەیە درێژەی هەیە، تەنها نەتەوەی کورد نییە گرفتارە، تاکی رۆژهەڵاتی گرفتارن خۆ لە خەرتومدا گرفتی ناسنامە نیە، خۆ لە جەزائیردا گرفتی ناسنامە نییە، خۆ لە لیبیاو یەمەندا ئەو گرفتە نیە، خۆ تێکچوونی رەوشی سوریا پەیوەندی بەناسنامەوە نییە، خۆ لەبەر ناسنامە نەبوو حەلەب کیمیاباران کرا، لە ئێستادا گرفتی ئازادی هەیە، گرفتی کرانەوەی عەقڵ‌و دیموکراسی هەیە، گرفتی بەریەککەوتنی سیاسەتی زلهێزان هەیە لەم ناوچانەدا. بۆیە پێویستە لەهەناوی ئەو نەتەوانەی کە بندەستن‌و ئازادیان لێهەڵنەهاتووە، کار بۆ بەدەستهێنانی ئازادی بکرێت، کاربۆ گەیاندنی پردی پەیوەندی بکرێت، کاربۆ نزیکی‌و دیپلۆماسیەتێکی سەرکەوتوو بکرێت.

پێویستە کورد بە ئامڕازی مەدەنین بە خزاندنی توێژینەوە زانستیەکانی بۆ ناوەندە ئەکادیمییەکان بێتە پێشەوە، پێش هەموو شتێک خۆیان لە بەندو باوی ناوچە گەرییەتی‌و فاشیزم قوتار بکەن‌و ناسنامەکەیان بە، پێودانگێکی هیومانیستیەوە زیندو رابگرن، کورد توانای مانەوەی هەیەو لە بەرگریدایە، دەرفەتیشی لەبەردەمدایە، بەڵام ئەم دەرفەتانە بە یەکگرتوویی، بەداڕشتنی میتۆدێکی سەرکەوتوو بە تیۆریایەکی سیاسیی جێگیر دەگەنە مەبەستی خۆیان. بۆیە بەدڵنیاییەوە نەتەوەی کورد لەو پێچ‌و پەنایەی سەدەی بیستەم هاتووەتە دەرێ، نەتەوەی کورد ئیدی ناتوانرێ وەک هەڵەبجە خەفە بکرێت، ئیدی ناتوانرێ ئەنفال بکرێت، بەڵام دەتوانرێ ئیرادەی تێکبشکێنرێ، بۆیە ئیرادە شتێکە پێویستە کورد خۆیی رایبگرێت.

سه‌رچاوه‌: ژیان میدیا



PM:06:28:25/04/2019




ئه‌م بابه‌ته 728 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌